తెలంగాణ సంస్కృతికి నిలువుటద్దం, ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గిరిజన పండుగ అయిన మేడారం సమ్మక్క-సారలమ్మ జాతర ఆసియా ఖండంలోనే అతిపెద్ద మానవ సమూహంగా (కుంభమేళా తర్వాత) పేరుగాంచింది. ఇది కేవలం ఒక ఉత్సవం మాత్రమే కాదు, అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ఇద్దరు గిరిజన వీరవనితల త్యాగానికి నిదర్శనం. 1. చరిత్ర: వీరోచిత పోరాటం ఈ జాతర నేపథ్యం 13వ శతాబ్దానికి చెందినది. పురాణాల ప్రకారం, కోయ గిరిజన నాయకులు అడవిలో పులుల మధ్య ఆడుకుంటున్న ఒక చిన్నారిని (సమ్మక్క) కనుగొని, తమ నాయకుడికి అప్పగించారు. ఆమె పెరిగి పెద్దయ్యాక పగిడిద్దరాజును వివాహం చేసుకుంది. వారికి సారలమ్మ (సారక్క), నాగులమ్మ మరియు జంపన్న అనే ముగ్గురు సంతానం. పోరాటం: ఆ సమయంలో కరువు వల్ల గిరిజనులు కాకతీయ రాజులకు పన్నులు చెల్లించలేకపోయారు. దీనిని ధిక్కారంగా భావించిన కాకతీయ సైన్యం గిరిజనులపై దాడి చేసింది. ఈ యుద్ధంలో పగిడిద్దరాజు, సారలమ్మ, గోవిందరాజులు వీరోచితంగా పోరాడి ప్రాణత్యాగం చేశారు. జంపన్న 'సంపంగి వాగు'లో దూకి ప్రాణాలు విడిచాడు (అందుకే ఆ వాగును ఇప్పుడు జంపన్న వాగు అని పిలుస్తారు). యుద్ధం చివరలో గాయపడిన సమ్మక్క 'చిలకలగుట్ట' వైపు వెళ్లి అదృశ్యమైంది. తర్వాత అక్కడ కేవలం ఒక కుంకుమ భరిణే కనిపించింది. నాటి నుండి ఆమెను దేవతగా పూజిస్తున్నారు. 2. జాతర విశేషాలు మరియు ప్రాముఖ్యత ఈ జాతరలో ఎక్కడా రాతి విగ్రహాలు లేదా ఆలయాలు ఉండవు. దేవతలను గదుల (platforms) మీద గడల (bamboo sticks) రూపంలో ప్రతిష్ఠిస్తారు. బంగారం (బెల్లం) సమర్పణ: భక్తులు అమ్మవార్లకు తమ బరువుకు సమానమైన బెల్లాన్ని **'బంగారం'**గా సమర్పించుకుంటారు. జంపన్న వాగు స్నానం: జంపన్న వాగులో పుణ్యస్నానం ఆచరిస్తే పాపాలు పోతాయని, ధైర్యం కలుగుతుందని భక్తుల నమ్మకం. గిరిజన సంప్రదాయం: పూజలు పూర్తిగా కోయ గిరిజన పూజారుల ఆధ్వర్యంలో వారి ఆచారాల ప్రకారమే జరుగుతాయి. 3. ప్రస్తుత పరిస్థితి: మేడారం జాతర 2026 ప్రస్తుతం మేడారం జాతర 2026 ఏర్పాట్లు అత్యంత వేగంగా జరుగుతున్నాయి. ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి జరిగే ఈ మహా జాతర ఈ ఏడాది జనవరిలో నిర్వహించనున్నారు. ముఖ్య తేదీలు (Schedule): జనవరి 28: కన్నెపల్లి నుండి సారలమ్మ గద్దెపైకి రాక. జనవరి 29: చిలకలగుట్ట నుండి సమ్మక్క ఆగమనం (అత్యంత కీలక ఘట్టం). జనవరి 30: భక్తుల మొక్కుల సమర్పణ (అత్యధిక రద్దీ ఉండే రోజు). జనవరి 31: దేవతల వనప్రవేశంతో జాతర ముగింపు. ప్రభుత్వ ఏర్పాట్లు: తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ జాతర కోసం ₹230 కోట్లపైగా నిధులు కేటాయించింది. రామప్ప తరహాలో శాశ్వత రాతి కట్టడాలు, పక్కా రోడ్లు, భారీ పార్కింగ్ స్థలాలు మరియు భక్తుల కోసం విశ్రాంతి భవనాలను నిర్మిస్తున్నారు. సుమారు 1.5 నుండి 1.75 కోట్ల మంది భక్తులు వస్తారని అంచనా వేస్తున్నారు. 4. ప్రాధాన్యత మేడారం జాతర గిరిజన ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక. ఇది కులమతాలకు అతీతంగా అందరినీ ఏకం చేస్తుంది. ప్రభుత్వం దీనికి 'యునెస్కో' (UNESCO) గుర్తింపు తేవాలని ప్రయత్నిస్తోంది, తద్వారా ఈ గిరిజన సంస్కృతికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి లభిస్తుంది.